Heroino*? (2)

Me olim skribis artiklo en qua me expozis mea vidpunto pri la vorto heroeno. Yen nun detali quin me trovas en la revuo Progreso.

Progreso, V, 341:


Radiki finanta per -ol-en.

Sº Jönsson propozas, pro motivi di regulozeso ed internacioneso, restaurar la radiki finanta per -ul e per -in, sen timar la falsa aspekto di derivaji, e adoptar:

fenikulo vice fenkolo; frangulo; lupulo (lupo divenus volfo: IV, 662); muskulo (ja propozita: V, 158); pendulo (IV, 714); primulo; ranunkulo; titulo (IV, 349); tegulo; kukulo (ja prop.: V, 98): on ne objecionez kukul-ulo posibla: nam ni havas ja multa nomi di vivanta enti finanta per -ul: forfikul, libelul, tarantul; dicipul; emul, somnambul.

Vice kalkolo (IV, 440) Sº Jönsson preferas kalkulo, vicigante nuna kalkulo per kalkulaco.

Same pri la radiki finanta per -en; il propozas: baldakino; examinar; festino; florino; fraxino; inguino; inguino; galantino (il ne timas la kalemburo galant-ino, pro ke galanta uzesas nur por viri: ico esas eroro); jasmino, kamino, karpino, lamino, lupino, magazino, marokino, matino, palankino, sucino, tendino, velino, volumino, ravino, gramino; buletino vice bulteno; grapino (IV, 77); abdomino (IV, 512); tarino (IV, 642); trampolino vice trampleno (IV, 644); molino vice moleno (IV, 152). On ne povas plu timar konflikto inter karpino e karpo (fisho) kam inter karpo (fisho) e karpo (anatomiala termino). Cetere, suficus adoptar karpiono por la fisho (IV, 714). On ne povas objecionar lam-ino a lamino, nam on ja adoptis la verbo laminar (V, 67). On devus supresar lama, dusenca (nam en D. ol signifikas kune lama e paralizita) e adoptar la verbo klaudikar (lam-irar).

Sº Jönsson propozas chanjar sequante kelka bestio-nomi: babuino; delfino; kanabino; marsuino; pangolino; saguino; daimo esus plu bona kam daeno. Same: arlekino, kapucino, skabino, vicino, beduino. On ne povas objecionar, ke on devos kelkafoye adjuntar a ta vorti la sufixo -in, nam ni havas ja simila vorti: ekino, ermino, fuino, kretino, pinguino, rabino, sanguino, sardino, serino, trikino, zibelino; on propozis felino (IV, 76), libertino (IV, 13), jakobino (IV, 137), frankolino (V, 87), gibelino (V, 87), paladino (V, 88), e albino vice albinoso (V, 155). Du sequanta -in ne esus plu shokanta kam en quinino. — On anke ne povas alegar la sono nazalizita di la finalo -in en F., nam ta sono ne esas internaciona, e desaparas en la derivaji (matin-al, em-magasiner).

Tamen, ni devas konservar chagreno, albumeno, mandareno, mieno, ordeno, plateno, palateno por evitar konflikti. Manekeno povas alegar sua holandana origino (maneken), ma manikino esus plu internaciona. Baseno povas restar, se on timas la konflikto kun bas-ino. On devas aceptar la nominativa formo di L. kande ol dominacas en nia lingui, ex. en specimeno, ciklameno (III, 602), analoge a silexo, lotuso, forumo; ma on ne havas tala motivo por konservar examenar apud abominar, kriminar; tendeno, veleno apud satino; o por adoptar grapeno apud gratino (IV, 77).


On oficaligis uli ek ta sugesti, segun Progreso, VI, 131:


1341. On adoptas: arlekino, baldakino, buletino, festino, florino, fraxino, gramino, inguino, jasmino, kanabino, kapucino, karpino, lupino, magazino, manekino, marokino, matino, palankino, ravino, skabino, sucino, tendino, velino, vicino, volumino, vice la vorti finanta per -eno (V, 341).


La exemplo di karpo bone demonstras, ke on tote ne timez homonimeso pro homonimeso. La kuntexto nura esez nia guido. Or me ne povas imaginar nun exemplo en qua hero-ino konfliktus kun heroino*… 🐮

Linguo kun Arogo.

Yen ke me trovis artiklo en Progreso, qua konfirmas ula ek mea teorii pri la Pioniri e lia kreado di nia linguo.

Me olim skribis:

On trovas meiōn en «mioceno». En la Greka semblas, ke on ne pronuncis la litero E en ei, quale lon demonstras «mioceno» (meiōn), «idolo» (eidōlon), «ikono» (eikōn), «plioceno» (pleiōn) e «kalidoskopo» (eidos). Konseque, meio- esez mio- en Ido.

Yen quon me trovis (Progreso IV—294):


Pri ev en la vorti greka.

La diftongo eu, en la greka vorti, pronuncesis tre probable ev; adminime, on komencis ja en l’antiqueso pronuncar ol tale (quale la moderna Greki). La regulo esis do, dum la pasinta yarcenti, transskribar ta diftongo per ev, e tale ni havas la vorti F. névralgie, névrose, aponévrose, névrilemme, plèvre, e c.¹. Rimarkez ke la G. neuron (nevron) esas identa (per simpla «metatezo», permuto di literi) a la L. nervus skribita neruus o neruos². Nur en la lasta yardeki, pro nesavo, on enduktis en nuva vorti l’ortografio eu: neurologie, neurasthénie, e c. En la LI. on devas uniformigar omna ta vorti, e reduktar oli a la anciena e bona tradiciono. Tante plu, ke to evitos la multigo di la diftongo eu, tante desagreabla e nefacila por multi, ed igos la koncernata vorti plu belsona e komoda por omni³.


  1. On memorez nur la vorto Evangelio!
  2. On savas ke la du literi uv ne distingesis skribe ante la 17ª yarcento. Tale eventis diverseso di ortografio en vorti identa e mem propra nomi, quale LefebvreLefebure.
  3. Pro simila motivi (restauro di la justa pronunco) on ne devas transskribar sklave la greka diftongi aioiei, ma tradukar li segun l’exemplo di la L.: on dicas idolo e ne eidoloEpiro e ne Epeirokirurgio e ne keirurgiopedagogo e ne paidagogofenixo, e ne foinixo. Pro to anke ni dicis kalidoskopo e ne kaleidoskopo. Ni lasez la mi-savanti admirar en Esperanto la bela diftongi ajoj, qui memorigas da li… la greka finali!

Nu, tanta arogo! Tanta preskriptivismo! Tanta kontreinternacioneso! Tanta etimologio! On ignoris DEFIRS kun pedanteso pro lia «nesavo»… Segun ta vipdunto, la neoficala *neurono (nevrono) di Dyer esas eroro, tote quale *aleurono (alevrono), e.c., e.c.. Fine, la Latina calidoscopium esas la nura motivo qua povas suportar «kalidoskopo»!

Or yen plusa artiklo (Progreso IV—467):


ev od eu.

IV. 294, on rekomendis restaurigar da L.I. la justa pronunco e do anke skribala formo di la greka ev (vice eu). Kad la motivo «reduktar oli (t.e. la vorti) a la anciena e bona tradiciono» povas esar determinigiva por la nomizado en L.I.? Konsidero di unesala etimologiala apliko di naturala radiki ne esas tam importanta kam konsidero di la nuna fakte existanta uzo en naturala lingui¹. Ed ek konsidero di la lasta fakto sequas, ke neuroneurologio e c. esas adoptenda.

A.J. Storfer.

Rimarko. — To esas justa; ma precize en la nuna stando on trovas mixuro di l’anciena tradiciono e di nuva uzado. Ni darfas selektar inter li por uniformigar.


Selektar inter anciena tradiciono e nova uzado.

Ni esas en 2017. Ni havas «glikoso» vice «glukoso», «nevralgio» vice «neuralgio», «nevroso» vice «neuroso», «plevro» vice «pleuro». Tamen, ni havas «neurono» vice «nevrono», «aleurono» vice «alevrono», e.c. Mem «pleuronekto» adoptesis ante Dyer. Nia Ido esas nun linguo nekoheranta. Quon agar? Quon selektar? Mea konkluzo: La debato esas ankore facenda. Irgakaze, la arogo di nia Pioniri esas ulo konsiderinda. 🐮

Pri la litero «Y».

La Problemo.

Pos longa serchado, me trovis ok vorti qui astonive kontenas -ny-:

banyano (banyan);
inyamo (inhame);
kastanyeto (castañeta);
konyako (cognac);
onyono (ognon);
ponyeto (poignet);
spanyoleto (spagnoletta);
vinyeto (vignette).

Semblas, ke -ny- esas olda kustumo (de -nj- di Esperanto) qua probas imitar la pronunco di la lingui de ube venas la radiki. Tamen, pro frua regulo, ta kustumo interdiktesis ye la fino di la radiki, nam on chanjis omna -y- preirata da vokalo per -i-:

champanio (champagne) vice «champanyo»;
kampanio (campagne) vice «kampanyo».

Tamen la kustumo restis altraloke.

Nu, kande me plus exploris la nova radiki adoptita pos Dyer, me trovis stranjajo:

champiniono (champignon) vice «champinyono».

Me trovas nula expliko adoptir champiniono vice champinyono, nam segun DEFRS (D Champignon /ˈʃam.pɪnˌjɔŋ/, /ˈʃam.pɪnˌjɔ̃ː/; E champignon /ʃæmˈpinjən/; F champignon /ʃɑ̃.pi.ɲɔ̃/; R šampinʹón ; S champiñón /tʃam.piˈɲon/) la pronunco vere esas tale -ny- quale en l’altra vorti.

Fine, kande on konsideras la vorto sinioro (D Seigneur; F seigneur; I signore; R senʹjór; S señor; L senior) e poniardo (de la Franca poignard) on lore konstatas quante komplexa esas la nuna stando di nia espelado…

Liberale, ne Pedante.

Yen interesanta texti quin me trovis en la Antologio dil Idolinguo da Andreas Juste:

Yen la extraktaji qui maxim afektas me:

«Se la sama penso povas expresesar per diversa manieri, ico nule esas defekto di nia linguo, ma vera richeso e komodeso.

«Pro quo on supresus ol per reguli ne-utila, jenanta ed arbitriala?

«Konkluzo: Ni sempre esez liberala, ni ne divenez pedanta!»

Nu, en tala posturo me agnoskas, ke «sito» esus tam korekta kam «loko», «dicionario» tam korekta kam «vortaro» o «vortolibro», «komunitato» tam korekta kam «societo» od «asocio», «dubitar» tam kam «dubar», «delicio» tam kam «delico», «abismo» tam kam «abiso», «hodie» tam kam «cadie», «aviono» tam kam «aeroplano»… Forsan per mea studiado me divenis quale pedanto. Pro to, me exkuzas me.

Me deziras ad omni joyoza Kristonasko. Me ne povas promisar chanjar multe sequantayare, ma certe me ambicias uzar e propagar Ido plu multe kam studiar lu. 🐮

Me Aceptas «Komputero»!

Fine, me decidis abandonar «komputatoro» por komputero.

komputer-o*: computer (device); -isto: computer professional; -uz-(ad)o: computing; -o-cienc-o: computer science; -isto: computer scientist; -linguo: computer language; portebla -o: portable computer; sur-tabla -o: desktop computer; quantum- -o: quantum computer; super- -o: supercomputer. Def.: Mashino programizebla di traktado dil informo, komandata da programi konservata en memorado, qua aceptas donaji strukturoza, traktas li segun reguli definita e produktas automate rezultajo kom rendimento. — DEIRS

Lektez la cetero

Derivation on Steroids!

I think it’s truly amazing how just a single root in the International language can be derived into so many possibilities… This shows just how rich simplicity can be.

patro = parent
patr-ino = mother
patr-ulo = father
ge-patri = mother and father
patr-al = parental
part-in-al = maternal
patr-ul-al = paternal
patr-eso = parenthood
patr-in-eso = motherhood
patr-ul-eso = fatherhood
patr-esk-ar = become a parent
patr-in-esk-ar = become a mother
patr-ul-esk-ar = become a father
sam-patra = consanguineous
sen-patra = parentless
sen-patr-ina = motherless
sen-patr-ula = fatherless
patr-atra = parentlike
patr-in-atra = motherlike
patr-ul-atra = fatherlike