«Enkhiridion»

Yen libro, quan me jus finis transskribar: Enkhiridion, o Manu-Libro di Epikteto da C.S. Pearson e Louis Couturat (1909). Segun la enciklopedio Encyclopædia Universalis, yen quo esas la verko:


Exkluzive parola, la doco da Epikteto (50 cirkume—130 cirkume) parvenis a ni tra lua dicipulo Arriano (105 cirkume—180 cirkume), qua konservis por ni Konversi e la Manu-libro: ca esas, kun la Pensi da Marcus Aurelius, la maxim konocata e la maxim lektata ek la texti di stoikismo antiqua. Lu uzesas kom kontrastivo da Pascal en en lua apologiarto (cirkum 1650) dum ke la jezuito Matteo Ricci, preske en la sama epoko, uzas lu kom propedeutiko(¹) por la Kristanigo di la eruditi Chiniana… Shaftesbury inspiresas da lu en sua Exercaro, Leopardi tradukis lu por sua uzo, e Nietzsche semblas memorar lu en sua doktrino di amor fati (amo di fato).


Me deziras dankar Gonçalo Neves, qua skanis* la libro, por ke me transskribez lu. Regretinde lu recente decidis abandonar la letrolisto Linguolisto, quan me tre prizas. Me memoros la interesanta diskuti, quin me havis kun ta respektindo. Me esperas, ke lu prizos mea laboro.

Me konsideras komplete rieditar la libro kun adapto segun la moderna vortaro, ortografio e gramatiko.

Me anke konsideras adaptar ta libro en dokumento PDF. Tamen me ankore vartos, ke pluri demandez lo.

Voluntez informar me, se vu trovas eroro.

Juez! 🐮


  1. propedeutik-o* [DeFIRS] = D. Propädeutik; E. propaedeutic; F. propédeutique; I. propedeutico; R. propedevtika; S. propedéutica.

La Skopo

(da Markezo L. de Beaufront, ex-Esperantoprofesoro, autoro dil projeto IDO, adoptita e perfektigita da grand akademio de mondociencisti)

Tra densa tenebro, lumizas nin stelo
Ad olqua konstante ni fidas.
Per lua brilado en nigra cielo,
La skopon montrata ni vidas.
E nule ni timas la nokto-fantomi,
La stroki dil fato, la moki dil homi,
Nam rekta, sentrompa, justege trasita,
La voyo da ni selektita.

Ni semas obstine, nultempe tedesas,
Al tempi futura pensante,
Mil grani perisas, dek mili perdesas;
Ni plugas e semas konstante.
«Ha finez!» klamachas la homi kun moko
«No, durez, avancez!» adjuras nin voko;
La nevi per benedikado vi pagos,
Se kun persevero vi agos.

Dum longa sukusi dil vintro-tempesti,
Ul branchi frapita ruptesas.
L’arboro ne mortis, e balde nov testi
Pri lua vigoro trovesas.
Certege permanos la brav idistaro:
Lun ya ne faligos mult enemikaro.
Plenfide lu marchas, ardore flamoza,
Al skopo brilante lumoza.

Kuraje, persiste, ne deviacante,
Ni sequez la voyo montrita!
Mem singla guteti, sencese falante,
Perforas la petro granita.
L’espero, l’obstino e la konstanteso,
Yen bela tri forci, di qui l’efikado,
Tra multa labori e persekuteso,
Nin duktos a la triumfado.

— Progreso, XII, p. 4

Aktualigo ye la 28-ma februaro 2017: Me jus remarkis, ke la poemo esas adapturo di la poemo «La Vojo» da L.L. Zamenhof.

Doktoro Zamenhof e la Delegitaro.

Me recente trovis libro polemikala, quan skribis Louis Couturat pri d-ro Zamenhof. Me tante astonesis da lua kontenajo, e precipue pri la opiniono di Zamenhof, ke me preske hezitis pri lua autentikeso.

Tamen, s-ro Gonçalo Neves skribis to pri la libro:

Danko, Gilles-Philippe!

Yen lo skribita da Gaston Waringhien pri ica verko da Couturat (en Leteroj de L. L. Zamenhof, II, 1948, p. ix):

«Tiu broŝuro liveras la tekston de la leteroj de Zamenhof al Couturat, ĉar la originaloj malaperis. Ĝia teksto ŝajnas fidinda, el la kontroloj, kiujn mi povis fari per kelkaj kopioj apartenantaj al Sebert aŭ al Javal.»

Se Waringhien – feroca enemiko di Ido – opinionis tale, do la libro esas ya fidinda!

GN

Nu, s-ro Waringhien esis la autoro di la PIV! Se lu skribis to, do la verko da Louis Couturat ya esas fidinda.

Yen kelka citi de Zamenhof, quin maxim astonas me:

Ye la 27-ma agosto 1903 (p. 5):

Se la Akademioj volus akcepti Esperanton, mi ne sole ne protestus kontraŭ diversaj plibonigoj, sed mi mem petus, ke la aŭtoritata komitato entreprenu ĉiujn tiujn plibonigojn, kiuj montriĝis utilaj en la daŭro de la 16-jara praktika uzado de la lingvo.

Ye la 9-ma novembro 1906 (p. 7-8):

Estas tute sendube, ke ni devos ankoraŭ batali tre longe kaj tre malfacile; sed tiu ĉi batalado min tute ne timigas, ĉar mi estas tute konvinkita, ke pli aŭ malpli frue nia idea devos nepre venki. Ĉu la estonta lingvo estos Esperanto aŭ ia alia lingvo, — sed pli aŭ malpli frue ia neŭtrala lingvo nepre estos akceptita, ĉar esti alie ne povas.

[…]

En la unua teksto de mia Bulonja Deklaracio estis dirite, ke «la esperantistoj laboras por Esperanto nur provizore ĝis la tempo, kiam ia aŭtoritata internacia kongreso faros la definitivan elekton de la lingvo internacia, kaj tiam la esperantistoj promesas aliĝi sendispute al tiu lingvo, kiun la dirita kongreso elektos».

Ye la 4-ma di decembro 1906 (p. 9):

La sola, kion mi deziras, estas: ke la mondo havu lingvon internacian. La demando pri tio, kia estos la formo de tiu lingvo, estas por mi afero negrava, se nur la lingvo estos neŭtralauzebla kaj vivipova. Tial se Via komitato estos sufiĉe aŭtoritata, por ke ĝi povu antaŭenpuŝi nian ideon pli sukcese ol ĝin faras la esperantistaro, tiam mi kun la plej granda plezuro akceptos ĈION kion la komitato decidos, eĉ se mi devus malpaciĝi kun la tuta esperantistato; sed se la aŭtoritateco de Via komitato estos tiel malgranda, ke ĝi povos doni nenian praktikan rezultaton, tiam mi kompreneble devos gardi min de publika aliĝo al ĝi, por ke mi per tio ne detruu tion, kion la esperantistaro jam atingis. Jen estas la kaŭzo, kial mi nun ne povas ankoraŭ doni al Vi ian publikan promeson.

[…] la plibonigoj povos esti multe pli liberaj kaj sekve pli bonaj, se ilin proponos aŭtoritata komitato staranta ekster la mondo esperantista […]

Ye la 13-ma januaro 1907 (p. 10):

[…] ĉiuj veraj esperantistoj (ne la ŝovinistoj, kiuj volas nur «aŭ Esperanton aŭ nenion») […]

Esis tanta difero inter la publika Zamenhof e la privata Zamenhof… 🐮

La volfo e la homo.

Kruela volfo volis strangular mutono, kande brava homo forpulsis la volfo e liberigis la mutono. Ma vespere, ta bonega homo buchis la bestio por manjar lu.

Mortante la mutono dicis: «Tu fortiris me de la boko di la volfo, ho homo! ma por me esas tote sama, esar manjata da volfo o da homo».

— Sadi
(Persiana poeto, XII-ma yarcento)
tradukis H. Senigallia
adaptis G.-Ph. Morin.

Fonto: Delagrave, Charles (editisto). (1908). Unesma Lektolibro. Paris, Francia: Librairie Charles Delagrave.

La dicionarii da Dyer komplete skanita*!

Kara samideani,
Me deziras informar vi ke me trovis la dicionarii da Dyer (1924) komplete skanita* en la Interreto. Me ne savas kad on ja savis to, ma Google skanis* plura milion libri. La dicionarii da Dyer esis du ek ti.

Ni dankez Google e la Universitato di Oxford pro ta grava laboro.

Yen la PDF-dokumenti. Li esas tre pezoza: inter 82 e 99 MB.

Ido-Angla
http://dbooks.bodleian.ox.ac.uk/books/PDFs/502660176.pdf

Angla-Ido
http://dbooks.bodleian.ox.ac.uk/books/PDFs/502660182.pdf

Angla-Ido (versiono alternativa)
http://dbooks.bodleian.ox.ac.uk/books/PDFs/502660183.pdf

Kun kordiala saluti,
Gilles-Philippe

La Fonto di Pesch.

Kara samideani!

A ti qui komprenas la Franca, e qui interesesas dal origino di la dicionario da Marcel Pesch:

Me trovis la fonto di Pesch!

Lu esas Franca dicionario generala:

Dictionnaire général de la langue française: du commencement du XVIIe siècle jusqu’à nos jours, précédé d’un traité de la formation de la langue.

Pesch plajiis defini de ta verko, nam me vidas nula menciono pri ta fonto en la enreta versiono di la radikaro.

Me uzis ta dicionario por verifikar la senco di certena vorti:
frogo (cf. brandebourg)
plastro (cf. plâtre: yes, lua stranja defini venas de ibe!)

Vi povas verifikar per vi ipsa.

Pesch, pri «frogo»:
Sorto di kazako kun longa maniki, di qua l’uzokostumo venis de Brandenburg, lor la rejo Louis la 14ma di Francia, ordinare garnisita per butoni olivatra, interligita per galoni.

La Franca dicionario, pri «brandebourg»:
Sorte de casaque à longues manches, dont l’usage vint de Brandebourg, au temps de Louis XIV, ordinairement garnie de boutons en olive reliés entre eux par des galons.

Lu tradukis la defini preske vortope.

Yen la kompleta dicionario (edituro di 1928), *skanita en la Franca biblioteko Gallica:
Unesma Parto [A-F]
Duesma Parto [G-Z]

Me judikas, ke ta verko povas esar vera trezoro por plu bone komprenar la dicionario da Pesch.

A ti qui demandas a su quale me trovis to: ta pagino ne mentias.

Bona foliumado,
Gilles-Philippe

Historio dil Delegitaro

Me trovis skanita versiono di la Historio dil Delegitaro (da P-ro Léopold Leau, 1932) en la Franca biblioteko Gallica! Lu aspektas en tre bona stando.

Historio dil Delegitaro por la Adopto di Helpanta Linguo Internaciona

En lu, me anke trovis interesanta fotografuri di Louis Couturat e di Louis de Beaufront quan me nultempe vidabis antee.

Louis de Beaufront, 1-ma Franca Esperantisto.
Louis Couturat, filozofo, logikisto e matematikisto.

La verko semblas esar tre bona fonto por komprenar la origino di nia linguo. Yen extraktaji qui maxim interesas me:

«Unsenca, to expresas, ke singla afixo di la derivo devas posedar signifiko unika e klare determinata, adminime en la sama kondicioni (en la sama klaso di vorti)» (6-ma pagino).

Do unsenceso ne semblas expresar, ke singla radiko devas posedar signifiko unika e klare determinata. Unsenceso semblas aplikesir nur ad afixi. Certe praktike onu ne esez pedanti pri la unsenceso di ridetarovalopedalo. La simpla praktikado esas superiora a la strikta teorio.

«[R]eciproka, to expresas ke es posibla deduktar la senco di vorto derivata ek la senco di vorto prima tam regulale e sekure, kam la unesma ek la duesma, permutante la relato, qua ligas la du vorti» (6-ma pagino).

Prière sur l’Acropole de Renan.

Me naskis, deina bluokulo, de barbara gepatri, che la bon e vertuoza Cimeriani qui habitas la bordo di maro senluma, herisata de rokaji, sempre batata da sturmi. Ibe on konocas apene la suno; la flori esas la muski marala, l’algi e la koloroza konki quin on trovas en la fundo dil golfeti dezerta. Ibe la nubi semblas sen koloro, ed ipsa la joyo esas kelke trista; ma fonteni de kold aquo ibe fluas ek la rokaji, e l’okuli dil yunini esas quale ta verda fonteni en qui, sur fundi de herbi ondoforma, reflektas sun la cielo.

Mea preavi, tam antiqui kam ni povas konocar, esis konsakrita a fora navigado sur mari, quin tua argonauti nultempe konocis. Me audis, dum mea yuneso, la kansoni pri voyaji al polo; me esis bersata en la memoreso dil glaciflotari, dil nebuloz mari laktosimila, dil insuli plena de uceli, qui suahore kantadas, e flugeskante omni kune obskurigas la cielo.

Ernest Renan, tradukita da Louis de Beaufront.

Prière sur l’Acropole (Beaufront).

Me juis kolektajo tre grava de arkivi en la biblioteko Franca Gallica kande me fortunoze trovis fonografuro di Beaufront! Ol kontenas extraktajo di la Prière sur l’Acropole da Ernest Renan, tradukita en Ido e sequata da citajo de la linguisto Otto Jespersen. Pos deki e deki de askolti–la fonografuro esas olda e neklara–me fine kompletigis la transskribo di ca verko tre bela. Fortunoze, me anke trovis altra tradukuri di la Prière qui helpis me dicernar la vorti. Pluse, me parolas la Franca, do me facile povis komprenar la parti en la Franca e la traduko da de Beaufront. Laste, me konservis la sama puntizado kam la texto Franca original por klareso.

Lektez la cetero