Pri -ind-, mea propozo

En 1908, la Grammaire complète deklaris, ke la sufixo aj havas «senco esence pasiva, e ne darfas aplikesar a verbi netransitiva tal quala esar, existar, reptar, e.c.» (p. 55).

Or, yen ke on ja trovis rezultajo e eventajo en la Dictionnaire français-international (1908)! Mem plu skandaloza esas, ke on trovas reptajo en Dyer (Ido-English Dictionary, p. X)!

Do, kad on ridinde deklaris, ke rezultar e eventar esas transitiva? Ha! no. On korektigis la defino di aj ipsa.

Do, yen ke on adjuntis la senco aktiva en omna verki pri Ido (Complete Manual, 1919, la vortolibri da Dyer, 1922-1924, Kompleta Gramatiko, 1925, e.c.) mem ante ke ta «chanjo» oficaleskis, t.e. en 1925!

(Advere to ne esis «chanjo» e mem ne bezonis oficaligo, segun me, nam l’aktiva uzo di aj existas de pos la komenco di la L.I.)

Do, vice deklarar, ke aj mustas havar un senco (pasiva) en omna derivaji, on deklaris, ke lu havas ula senco en ula derivaji, ed ula altra senco en ula altra derivaji, ex., lu havas senco pasiva en transitiva verbi e senco aktiva en netransitiva verbi.

Ka vi povas divinar, adube me iras kun ta naraco?

En la Grammaire complète, on lektas (p. 61, noto 1):


On remarquera que les suffixes iv, em ont le sens actif, et les suffixes ebl, end, ind, le sens passif; ces derniers ne peuvent donc jamais s’appliquer à des verbes neutres: varyiiva = variable (varyebla n’aurait pas de sens).


En Ido:


On remarkos, ke la sufixi iv, em havas senco aktiva, e la sufixi ebl, end, ind, senco pasiva; do ci nultempe darfas aplikesar a verbi netransitiva: varyiiva = variabla (varyebla esus neracionala).


Ho, ve! On trovas tre, tre simila paragrafo en la Kompleta Gramatiko:


Remarkez bone, ke em, er, iv (videz ica) havas senco aktiva, ma ebl, end, ind senco pasiva. Do la tri lasta ne darfas aplikesar a verbi netransitiva. Ma, se la verbo esas mixita (trans. e netrans.: variar, chanjar) ol recevas ebl o iv segun l’ideo expresanda: variiva o variebla; chanjiva o chanjebla: ta formo esas variiva o variebla; mea sentimenti esas nun tote nechanjiva o chanjebla.


La Kompleta Gramatiko adaptis frazi ek verko qua esis obsoleta de la komenco! Beaufront adaptis la paragrafo por la nova verbi «mixita», ma semblas, ke lu ankore nesavis pri ind… Nam yen ke on ja trovis honorinda, ridinda e shaminda en la Dictionnaire français-international (1908)!

Pro ke on trovas ridind tante ofte uzata, mem kinfoye en la Kompleta Gramatiko, to nihiligas la defino di ind enuncita. Ni do sequez aj kom modelo, e ni ridefinez ind plu juste.

Konseque, yen mea propozo:


-ind-. — Ta sufixo esis riestablisata dal Komitato ipsa dil Delegitaro [Vice ign (de digna): laudigna = laudinda, qua propozesis. -ind versimile esas modifikuro di and(us), end(us) latina kun chanjo di senco.]. Aplikata a radiko di verbo transitiva, ol havas la senco: «qua meritas esar …ata»: aminda, estiminda, kredinda, respektinda = qua meritas esar amata, estimata, kredata, respektata.

Aplikata a radiko di verbo netransitiva, -ind- havas la senco: «qua meritas, ke on …ez»: dubitinda, fidinda, ridinda, shaminda = qua meritas, ke on dubitez, fidez, ridez, shamez.

Kun la verbi mixita, -ind- havas la senco: «qua meritas esar …ata», ne: «qua meritas, ke on …ez»: chanjindahororinda, studiinda = qua meritas esar chanjata, hororata, studiata.

Aplikata a radiko nomala, -ind- havas la senco: «qua meritas…»: honorinda = qua meritas honoro.

Evidente ta sufixo povas ofte esar remplasigata per end, nam «on devas» estimar la homi estiminda, kredar la homi kredinda, e.c. Ma lua senco esas plu restriktita e plu preciza.

Kom vorto izolita ne uzez inda, indeso, ma digna, digneso.


Certe, on povus plubonigar la stilo e la formo di la texto, ma me kredas, ke esence ol ofras la deskripto di ind maxim posible kompleta.

Notez bone, ke on tote ne bezonas vartar «oficaligo» di ta deskripturo, nam on tote ne bezonis vartar til 1925, ke la aktiva senco di aj divenez oficala… 🐮

Published by

Gilles-Philippe Morin

Saluto! Me nomesas Gilles-Philippe. Me evas 19 yari. Me esas viro. Me habitas Kanada. Me studias medicino. Me parolas la Franca e la Angla. Me pleas piano. Pro quo vu duras lektar co? Bonvenez!

Komentez