La volfo e la homo.

Kruela volfo volis strangular mutono, kande brava homo forpulsis la volfo e liberigis la mutono. Ma vespere, ta bonega homo buchis la bestio por manjar lu.

Mortante la mutono dicis: «Tu fortiris me de la boko di la volfo, ho homo! ma por me esas tote sama, esar manjata da volfo o da homo».

— Sadi
(Persiana poeto, XII-ma yarcento)
tradukis H. Senigallia
adaptis G.-Ph. Morin.

Fonto: Delagrave, Charles (editisto). (1908). Unesma Lektolibro. Paris, Francia: Librairie Charles Delagrave.

La dicionarii da Dyer komplete skanita*!

Kara samideani,
Me deziras informar vi ke me trovis la dicionarii da Dyer (1924) komplete skanita* en la Interreto. Me ne savas kad on ja savis to, ma Google skanis* plura milion libri. La dicionarii da Dyer esis du ek ti.

Ni dankez Google e la Universitato di Oxford pro ta grava laboro.

Yen la PDF-dokumenti. Li esas tre pezoza: inter 82 e 99 MB.

Ido-Angla
http://dbooks.bodleian.ox.ac.uk/books/PDFs/502660176.pdf

Angla-Ido
http://dbooks.bodleian.ox.ac.uk/books/PDFs/502660182.pdf

Angla-Ido (versiono alternativa)
http://dbooks.bodleian.ox.ac.uk/books/PDFs/502660183.pdf

Kun kordiala saluti,
Gilles-Philippe

La Fonto di Pesch.

Kara samideani!

A ti qui komprenas la Franca, e qui interesesas dal origino di la dicionario da Marcel Pesch:

Me trovis la fonto di Pesch!

Lu esas Franca dicionario generala:

Dictionnaire général de la langue française: du commencement du XVIIe siècle jusqu’à nos jours, précédé d’un traité de la formation de la langue.

Pesch plajiis defini de ta verko, nam me vidas nula menciono pri ta fonto en la enreta versiono di la radikaro.

Me uzis ta dicionario por verifikar la senco di certena vorti:
frogo (cf. brandebourg)
plastro (cf. plâtre: yes, lua stranja defini venas de ibe!)

Vi povas verifikar per vi ipsa.

Pesch, pri «frogo»:
Sorto di kazako kun longa maniki, di qua l’uzokostumo venis de Brandenburg, lor la rejo Louis la 14ma di Francia, ordinare garnisita per butoni olivatra, interligita per galoni.

La Franca dicionario, pri «brandebourg»:
Sorte de casaque à longues manches, dont l’usage vint de Brandebourg, au temps de Louis XIV, ordinairement garnie de boutons en olive reliés entre eux par des galons.

Lu tradukis la defini preske vortope.

Yen la kompleta dicionario (edituro di 1928), *skanita en la Franca biblioteko Gallica:
Unesma Parto [A-F]
Duesma Parto [G-Z]

Me judikas, ke ta verko povas esar vera trezoro por plu bone komprenar la dicionario da Pesch.

A ti qui demandas a su quale me trovis to: ta pagino ne mentias.

Bona foliumado,
Gilles-Philippe

Konsidero pri la Sufixo «er».

Navo remorkas altra navi: ta navo esas do remorkero.
Navo krozas sur la mari: ta navo esas do krozero.

To esas segun la Kompleta Gramatiko (1925).
La Complete Manual (1919) konkordas.
La vortari da Dyer (1924) deskonkordas.

Nu, ka la sequanta konsideri esas justa?

Mashino kalkulas quon uzero demandas a lu: ta mashino esas do kalkulero.
Mashino «komputas», t.e. exekutas algoritmi e programi, dum ke la uzero ofte oblivias to e simple navigas sur l’Interreto, skribas letro, babilas en Telegram: ta mashino esas do «komputero».
Kande me demandas a mea amiko William Johnsson, quo esas ula vorto en la Sueda, William tradukas, ne me: do William esas la tradukero.
Kande me demandas a mea amiko Google Translate, quo esas ula vorto en Esperanto, Google Translate tradukas, ne me: do Google Translate esas la tradukero. 🐮

Pri la litero «Y».

La Problemo.

Pos longa serchado, me trovis ok vorti qui astonive kontenas -ny-:

banyano (banyan);
inyamo (inhame);
kastanyeto (castañeta);
konyako (cognac);
onyono (ognon);
ponyeto (poignet);
spanyoleto (spagnoletta);
vinyeto (vignette).

Semblas, ke -ny- esas olda kustumo (de -nj- di Esperanto) qua probas imitar la pronunco di la lingui de ube venas la radiki. Tamen, pro frua regulo, ta kustumo interdiktesis ye la fino di la radiki, nam on chanjis omna -y- preirata da vokalo per -i-:

champanio (champagne) vice «champanyo»;
kampanio (campagne) vice «kampanyo».

Tamen la kustumo restis altraloke.

Nu, kande me plus exploris la nova radiki adoptita pos Dyer, me trovis stranjajo:

champiniono (champignon) vice «champinyono».

Me trovas nula expliko adoptir champiniono vice champinyono, nam segun DEFRS (D Champignon /ˈʃam.pɪnˌjɔŋ/, /ˈʃam.pɪnˌjɔ̃ː/; E champignon /ʃæmˈpinjən/; F champignon /ʃɑ̃.pi.ɲɔ̃/; R šampinʹón ; S champiñón /tʃam.piˈɲon/) la pronunco vere esas tale -ny- quale en l’altra vorti.

Fine, kande on konsideras la vorto sinioro (D Seigneur; F seigneur; I signore; R senʹjór; S señor; L senior) e poniardo (de la Franca poignard) on lore konstatas quante komplexa esas la nuna stando di nia espelado…

Historio dil Delegitaro

Me trovis skanita versiono di la Historio dil Delegitaro (da P-ro Léopold Leau, 1932) en la Franca biblioteko Gallica! Lu aspektas en tre bona stando.

Historio dil Delegitaro por la Adopto di Helpanta Linguo Internaciona

En lu, me anke trovis interesanta fotografuri di Louis Couturat e di Louis de Beaufront quan me nultempe vidabis antee.

Louis de Beaufront, 1-ma Franca Esperantisto.
Louis Couturat, filozofo, logikisto e matematikisto.

La verko semblas esar tre bona fonto por komprenar la origino di nia linguo. Yen extraktaji qui maxim interesas me:

«Unsenca, to expresas, ke singla afixo di la derivo devas posedar signifiko unika e klare determinata, adminime en la sama kondicioni (en la sama klaso di vorti)» (6-ma pagino).

Do unsenceso ne semblas expresar, ke singla radiko devas posedar signifiko unika e klare determinata. Unsenceso semblas aplikesir nur ad afixi. Certe praktike onu ne esez pedanti pri la unsenceso di ridetarovalopedalo. La simpla praktikado esas superiora a la strikta teorio.

«[R]eciproka, to expresas ke es posibla deduktar la senco di vorto derivata ek la senco di vorto prima tam regulale e sekure, kam la unesma ek la duesma, permutante la relato, qua ligas la du vorti» (6-ma pagino).

Liberale, ne Pedante.

Yen interesanta texti quin me trovis en la Antologio dil Idolinguo da Andreas Juste:

Yen la extraktaji qui maxim afektas me:

«Se la sama penso povas expresesar per diversa manieri, ico nule esas defekto di nia linguo, ma vera richeso e komodeso.

«Pro quo on supresus ol per reguli ne-utila, jenanta ed arbitriala?

«Konkluzo: Ni sempre esez liberala, ni ne divenez pedanta!»

Nu, en tala posturo me agnoskas, ke «sito» esus tam korekta kam «loko», «dicionario» tam korekta kam «vortaro» o «vortolibro», «komunitato» tam korekta kam «societo» od «asocio», «dubitar» tam kam «dubar», «delicio» tam kam «delico», «abismo» tam kam «abiso», «hodie» tam kam «cadie», «aviono» tam kam «aeroplano»… Forsan per mea studiado me divenis quale pedanto. Pro to, me exkuzas me.

Me deziras ad omni joyoza Kristonasko. Me ne povas promisar chanjar multe sequantayare, ma certe me ambicias uzar e propagar Ido plu multe kam studiar lu. 🐮

Me Aceptas «Komputero»!

Fine, me decidis abandonar «komputatoro» por komputero.

komputer-o*: computer (device); -isto: computer professional; -uz-(ad)o: computing; -o-cienc-o: computer science; -isto: computer scientist; -linguo: computer language; portebla -o: portable computer; sur-tabla -o: desktop computer; quantum- -o: quantum computer; super- -o: supercomputer. Def.: Mashino programizebla di traktado dil informo, komandata da programi konservata en memorado, qua aceptas donaji strukturoza, traktas li segun reguli definita e produktas automate rezultajo kom rendimento. — DEIRS

Lektez la cetero