Exemplo di Radikifado.

Pro kuriozeso, me studiis dum kelka monati la origino di Ido-vorti qui esas en la vortari da Dyer (1924). Nam me ne povis trovar informajo pri la metodo di la Pioniri ipsa, me exploris lia metodo per la vorti adoptita ipsa. Pos exameno me deskovris, ke la Ido ante 1924 sequas logiko quan la nuna Ido ultempe ne plus sequas.

Regretinde, la personi qui adoptas nova «oficala» radiki rare (o mem nultempe) explikas la motivo e la rezonado por lia adopti, o li nur prizentas la vorto en DEFIRS. Konseque, me probez chanjar to per demonstrar (tote gratuite!), ke ni povas adoptar nova radiki sen «oficala» komitato qua adoptas elementi sekrete ed opake—ultre to, pro quo ni bezonus pagar por divenar membro ed acesar ta esencal informajo?

Por sequar la stilo di la Pioniri, me konstruktis metodo quan, me esperas, esas maxim fidela a ta di la Pioniri.

Yen mea metodo personala:

  1. Studio etimologiala.
  2. Komparo kun altra vorti.
  3. Prototipo.
  4. Komparo kun DEFIRS.
  5. Konkluzo.

Por demonstar la metodo, me tradukos du vorti biologial e medikal: meiosis e myosis.

1. Studio etimologiala.

La vorti meiosis e myosis venas de la Greka.

La vorto meiosis venas de meiōn, qua signifikas «min».

La vorto myosis venas de myein, qua signifikas «kloz-ita».

En meiosis, -osis venas de la Greka vorto ipsa: meiōsis.

En myosis, -osis venas de la Nova Latina. Semblas, ke ol generale signifikas «procedo; anomaleso; formaco».

La difero inter la du -osis importos multe en la sequanta etapo.

2. Komparo kun altra vorti.

On ja trovas la sama origini en ula vorti. Ta vorti esas do fontovorti fundamental.

On trovas meiōn en «mioceno». En la Greka semblas, ke on ne pronuncis la litero E en ei, quale lon demonstras «mioceno» (meiōn), «idolo» (eidōlon), «ikono» (eikōn), «plioceno» (pleiōn) e «kalidoskopo» (eidos). Konseque, meio- esez mio- en Ido.

On trovas myein en «miopa». To demonstras, ke la myo- di myosis esez mio- en Ido.
On trovas -osis en «amauroso», «apoteoso», «kloroso», «ekimoso», «morfoso», «nekroso», «tuberkloso», e. c.. Konseque, -osis esez -oso en Ido.

On quik observez, ke la du vorti konfliktas en Ido… ed en la Angla, en qua li esas homofoni*. En tala konflikti, on ulkaze konservis la -is final: «ibiso» (ibe), «iriso» (irar), «peniso» (penar). Anke, «oaziso» e «sifiliso» suportesas da DEFIRS. Konseque, l’una esus «mioso» e l’altra esus «miosiso».
Tamen, «hipnoto» (hypnosis) e «narkoto» (narcosis) esas exempli plu fidinda, nam li anke venas de -osis. Li du esas stando-nomi qui uzas -otar vice -oso. (Interesive, «metamorfosar» esas igo-verbo qua venas de la igo-nomo metamorphōsis e ne de la igo-verbo metamorphoun. Lo sama pri «ankilosar» (igo-nomo ankylōsis, igo-verbo ankyloun). To e co itere suportas «dubar» vice «dubitar», en quo la nomo superesas la verbo. Tamen, li du esas igo-verbi vice stando-nomi nam lia etimologio lo suportas.)

Nun la questiono esas: ka meiosis e/o myosis esas stando-nomi? Me ne esas certa nam meiosis esas etapo e myosis esas anomaleso ma me kredas, ke omni du ya esas stando-nomi.

La lasta questiono esas: ka finalo per -oto suportesus en meiosis e/o myosis? Nu, la Greka -ōtikos, de ube -oto forsan venas, venas de verbi (hypnōtikos, narkōtikos). Kad la verbi meiōtikos e myōtikos existas? Segun la Lexikon der Biologie di Spektrum.de, existas meiōtikos. Dum ke myosis, fakte, venas de la Nova Latina (Merriam-Webster). Konseque, nur meiosis povas esar «mioto».

3. Prototipo.

La du vorti suportas «mioso», ma ni anke povas uzar «mioto» kom alternativo por meiosis.

4. Komparo kun DEFIRS.

To esas mea feblajo, nam me ne esas poligloto… Me nur savas la Franca e la Angla. Tamen:

MEIOSIS

D Meiose, meiotischen?
E meiosis, meiotic.
F méiose, méiotique.
I meiosi, meiotica?
R мейоз (meyoz), мейоза (meyoza)?
S meiosis, meiótica?

MYOSIS

D Miosis?
E myosis, myotic.
F myosis, myotique.
I miosi, miotic?
R миозис (miozis), миотический (mioticheskiy)?
S miosis, miótico?

La vorto «mioso» ed anke «mioto» (per derivado) esas DEFIRS.

5. Konkluzo.

meiosis = mioto. — DEFIRS
myosis = mioso. — DEFIRS

Ni remarkez, ke me komparis kun DEFIRS nur pos la studio dil etimologio. To esas, pro ke la Pioniri esis preskriptivista e fidis reguloza etimologio plu juste kam DEFIRS: exemple, la Pioniri nultempe adoptis «auxiliara» nek «asterisko» nam lia etimologio indikas, ke li esas sinonimi di «help-anta» e «stel-eto», e li tradukis la Angla pen per «plumo» nam to esas quon ol signifikas etimologiale (e quon ol esis historiale).
Me remarkigez, ke se on nur sequus DEFIRS, on forsan obtenus «meyoso» por meiosis quale en Esperanto (mejozo). Uf!

A ti qui asertas, ke radikifado bezonas «ofical» e «demokratal» organizuro, me dicas: ni ne bezonas demokratio en la enreta Ido-societo, ni bezonas raciono. Oficaleso e demokratio sen raciono esas vana, nam irgamaniere on erorus e misagus. Ido esas la verko da raciono, la raciono di plura ciencisti e plura linguisti qui kunlaboris. Ni sequez ta raciono vice debatar vane e sen raciono. 🐮

Aktualigo ye la 26a di julio 2016: Me havas altra solvo posibla, segun la exemplo di «plantono» e «plankton»: nam la du vorti konfliktas (nkt interdiktesis da la pioniri pro eufonio), l’una povas esar adaptata e l’altra povas esar uzata kom vorto stranjera. Konseque, meiosis esus «mioso*» e myosis esus sive myosis sive miosis. (La vorto meiosis esez la vorto adaptata nam ol esas la vorto maxim uzata e maxim utila.) On preferez miosis a myosis quale on preferez konfetti a confetti nam ta maxim bone sequas la ortografio di nia linguo (partikulare pro «miopa») e nam ol suportesas da DIRS.

Published by

Gilles-Philippe Morin

Saluto! Me nomesas Gilles-Philippe. Me evas 19 yari. Me esas viro. Me habitas Kanada. Me studias medicino. Me parolas la Franca e la Angla. Me pleas piano. Pro quo vu duras lektar co? Bonvenez!

Komentez