Exemplo di Radikifado. (2)

Yen repliko a la respondo da Brian Drake en IDO-CATALÀ-OCCITAN. La fino di lua komento esus bona nur se ni havus vere valida ed efikiva organizuro «oficala». Regretinde la ULI ne esas tal organizuro. Lua linguala komitato esas mortinta ed olua laboro pos Dyer kontredicas la sistemo fundamental di nia linguo, efikive destruktante ol. Konseque ni ne vartez, ke la mamuto esez klonizata*! Bona raciono e bona fonto pri la Ido original esas ti omna, quin on bezonas por ke Ido durez evolucionar en la justa direciono.

Fakte, Vikipedio (Wikipedia en Esperanto) informas pri ulo tre desquietiganta, suciinda e verifikinda:

En januaro 1917 la Svisaj Schneeberger e Waltisbühl, sekretario kaj kasisto de la “Uniono”, redaktis alvokon al Unionanoj kaj aliaj Idistoj, atentigante la oficialan formon de Ido laŭ la laboroj de la Ido-Akademio kaj petante sendi la kontribuaĵojn por la pasintaj militojaroj. Respondo al tiu alvoko estis artikolo de Beaufront en julio, per kiu li postulis »la desaparo dil Uniono e di lua komitato« (malapero de la Uniono kaj de ĝia komitato) pro la psikologia situo dum kaj post la milito kaj konsideris »omna rivivigo … kom neoportuna, danjeroza e mem neposibla« (ĉiu revivigo … kiel neoportuna, danĝera kaj eĉ neebla), ankaŭ pro statutaj argumentoj. La kontraŭopinio esprimata de Svisoj kaj Aŭstroj baldaŭ aperis, sed Beaufront mantenis sian vidpunkton kaj antaŭvidis nur la renaskon de la Ido-akademio.

Ka Louis de Beaufront vere demandis en 1917 «la desaparo dil Uniono e di lua komitato» e konsideris «omna rivivigo … kom neoportuna, danjeroza e mem neposibla»? Ka la nuna ULI esas legitima? Me ne savas, ma se yes, me tote konkordas kun la maxim respektinda pioniro di nia linguo. Me esperas, ke ulu havos pruvo por suportar od objecionar ta fakto historiala. Se to esas falsajo, ni korektigez la pagino per ta pruvo!

Nun yen la parto dil respondo, qua reale interesas me:

Kara Jean e sro Morin, me nur dicus, ke segun l’anciena Greka, “mei-” (μειόω, μειώσω) esis vera diftongo; nur pos multa yarcenti la t.n. “iota-igado” transformis ol a la pronunco “mi-” (la moderna Greka havas preske omnube la sono “-i-” por ta diftongi) e ne en omna lingui (l’Angla sempre simpligas pronunco, precipue di diftongi, ma certe l’Angla ne devez esar la decidanta linguo).

Do, pro ke la vorto havis unesme diftongo, e la tota DEFIRS uzas “meios-“, pro quo ne havar “meioso” en Ido? To bone distingus la du vorti, restus segun l’etimologio, ed anke esus segun l’uzado dil moderna lingui, do esas nemediate rikonocata da la plu multa homi. Me supozas, ke la vorto havus nur la signifiko biologial, do devez esar maxim rikonocita da ciencisti.

Pri la unesma paragrafo:

Ido sequas koherante la «iota-igado».

Drake refuzis explikar pro quo ni havas «kalidoskopo» vice kaleidoskopo. DEFIRS? Ha!

D Kaleidoskop?
E kaleidoscope.
F kaléidoscope.
I caleidoscopio?
R kaleydoskop?
S caleidoscopio?

Se Ido sequus la teorio di Drake pri la diftongo dil antiqua Greka, ni forsan havus kaleidoskopo. Ma to ne esas quale Ido funcionas.

Ka Drake povas explikar a ni la evolucionado «naturala» di la vorti «mioceno» e «plioceno», qui esis «meiocene» e «pleiocene» en la Angla ma qui divenis «miocene» e «pliocene»?

D Miozän?
E miocene.
F miocène.
I miocenico?
R miotsen?
S mioceno?

Yes, Wiktionary indikas, ke μείων esas pronuncata quale mion.

Yes, πλείων esas pronuncata quale plion.

Fine ka Drake povas explikar, pro quo eidolon divenis «idolo», pro quo eikon divenis «ikono« e pro quo eidullion divenis «idilio»? Ka ni devas refuzar la teorii di la pioniri e remplasigar idolo per eidolo e «ikono» per eikono, e retroirar kun la pronuncado dil antiqua Greka? Yes, yes, ni reformez omno! Ho ve …

Ni konservez la sistemo di la pioniri e ni adaptez nova radiki (e nur nova radiki) segun lia sistemo (e ne segun la sistemo di altra linguo o di sentimenti) vice destruktar nia linguo per nekohero.

Pri la duesma paragrafo qua interesas me:

Regretinde, sioro Drake semblas nesavar, quale Ido funcionas, nam il ne savas, ke la pioniri interdiktis i inter du vokali en omna Ido-vorti. To esas pro quo ni havas «pleyado» vice pleiado, pro quo ni havas «zagayo« vice zagaio, pro quo ni havas «Akaya» vice Akaia, pro quo ni havas «Havayi» vice Havaii, e.c. La litero i nulkaze darfas esar inter du vokali, nam nur la konsonanto y lo darfas.

(Notez bone: Koreia e Troia ne esas valida vorti en Ido.)

Me supozas, ke la vorto havus nur la signifiko biologial, do devez esar maxim rikonocita da ciencisti.

To esas pro quo me korektigis mea propozo e sequis la modelo di «plantono» e plankton quin la pioniri adoptis:

meiosis = mioso*.
myosis = miosis.

Astonive, sioro Brian Drake kritikis multo ma explikis nulo pri Ido ipsa. No, «DEFIRS» ne suficas.

Ka Ido esas la dogmato dil sentimenti?

Ka mea informajo esas tante «vana» e tante «neutila» se mem la «experiencoza» Idisti misuzas nia linguo?

Published by

Gilles-Philippe Morin

Saluto! Me nomesas Gilles-Philippe. Me evas 19 yari. Me esas viro. Me habitas Kanada. Me studias medicino. Me parolas la Franca e la Angla. Me pleas piano. Pro quo vu duras lektar co? Bonvenez!

Komentez